{"id":3453,"date":"2025-12-08T09:54:43","date_gmt":"2025-12-08T08:54:43","guid":{"rendered":"https:\/\/archiwum.diecezjazg.pl\/?page_id=3453"},"modified":"2026-02-02T11:40:37","modified_gmt":"2026-02-02T10:40:37","slug":"konserwacja-zachowawcza-87-ksiag-metrykalnych","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/archiwum.diecezjazg.pl\/index.php\/konserwacja-zachowawcza-87-ksiag-metrykalnych\/","title":{"rendered":"Konserwacja zachowawcza 87 ksi\u0105g metrykalnych"},"content":{"rendered":"

Konserwacja zachowawcza 87 ksi\u0105g metrykalnych z zasobu Archiwum Diecezjalnego w Zielonej G\u00f3rze. Zapraszamy do obejrzenia efekt\u00f3w – poni\u017cej znajduje si\u0119 podsumowanie projektu w ramach konkursu Wspieranie Dzia\u0142a\u0144 Archiwalnych 2025 dofinansowanego przez Naczeln\u0105 Dyrekcj\u0119 Archiw\u00f3w Pa\u0144stwowych.<\/span><\/h1>\n

Prace konserwatorskie:<\/span><\/h2>\n
\n

\"\"<\/a> \"\"<\/a> \"\"<\/a> \"\"<\/a> \"\"<\/a> \"\"<\/a><\/h2>\n
\n

Ju\u017c po raz kolejny Archiwum Diecezjalne w Zielonej G\u00f3rze wzi\u0119\u0142o udzia\u0142 w konkursie \u201eWspieranie dzia\u0142a\u0144 archiwalnych 2025\u201d organizowanym przez Naczeln\u0105 Dyrekcj\u0119 Archiw\u00f3w Pa\u0144stwowych w Warszawie. Uzyskane t\u0105 drog\u0105 \u015brodki finansowe przeznaczono na konserwacj\u0119 metrykali\u00f3w znajduj\u0105cych si\u0119 w zasobach Archiwum Archidiecezjalnego. Celem prowadzonych prac nad metrykaliami w projekcie \u201eKonserwacja zachowawcza metrykali\u00f3w z zasobu Archiwum Diecezjalnego w Zielonej G\u00f3rze wraz z udost\u0119pnieniem ich opis\u00f3w w Internecie\u201d w ramach konkursu by\u0142y prace zwi\u0105zane z konserwacj\u0105 zachowawcz\u0105, zabezpieczenie oraz udost\u0119pnienie cennych zasob\u00f3w metrykalnych w formie ksi\u0105g, poszyt\u00f3w i luz\u00f3w z XVII – XX wieku.<\/span><\/h3>\n

Konserwowane metrykalia zajmuj\u0105 szczeg\u00f3lne miejsce w zasobie Archiwum Diecezjalnego w Zielonej G\u00f3rze. Nale\u017c\u0105 do nich nie tylko katolickie i ewangelickie ksi\u0119gi metrykalne (urodzonych, ochrzczonych, za\u015blubionych i zmar\u0142ych), ale tak\u017ce poszyty lub lu\u017ane karty z wykazami dzieci przyst\u0119puj\u0105cych do pierwszej spowiedzi i komunii \u015bw., bierzmowania, ewangelickiej konfirmacji, spisy dzieci szkolnych, stanu dusz (status animarum), zapowiedzi przed\u015blubne, wykazy os\u00f3b podlegaj\u0105cych s\u0142u\u017cbie. Wspomniane dokumenty stanowi\u0105 olbrzymi\u0105 baz\u0119 wiedzy dla przedstawicieli wielu ga\u0142\u0119zi nauki od demograf\u00f3w poprzez lingwist\u00f3w, historyk\u00f3w, prawnik\u00f3w, a nawet medyk\u00f3w. Lista jest naprawd\u0119 obszerna, ale rosn\u0105ce z roku na rok zainteresowanie genealogi\u0105 sprawia, \u017ce na pierwszym miejscu znajduj\u0105 si\u0119 badacze poszukuj\u0105cy swoich przodk\u00f3w. Metrykalia w zielonog\u00f3rskim Archiwum s\u0105 bardzo zr\u00f3\u017cnicowane pod wzgl\u0119dem formatu, rodzaju papieru i opraw. Najwi\u0119ksza z ksi\u0105g posiada wymiary 28 x 42 cm, a najmniejsza 16,5 x 20,1 cm. Obj\u0119to\u015bciowo najgrubsz\u0105 jest ksi\u0119ga o wysoko\u015bci 7 cm, a najcie\u0144sza ma 0,5 cm wysoko\u015bci. Znaczna cz\u0119\u015b\u0107 wytypowanych do konserwacji ksi\u0119gi oprawiona jest w p\u00f3\u0142sk\u00f3rek, w kt\u00f3rym grzbiet ksi\u0119gi i naro\u017cniki stanowi br\u0105zowa lub czarna sk\u00f3ra kozia lub ciel\u0119ca garbowana ro\u015blinnie. Cz\u0119sto jest ona marmoryzowana. Kolejnym typem opraw jest p\u00f3\u0142p\u0142\u00f3tno, w kt\u00f3rym grzbiet oraz naro\u017cniki to czarne lub szare bawe\u0142niane p\u0142\u00f3tno introligatorskie zazwyczaj apreturowane. Obleczeniem jest p\u0142\u00f3tno introligatorskie czarne b\u0105d\u017a szare lub papiery marmoryzowane klajstrowe ciemnobr\u0105zowe i czarne lub wielobarwne olejne, a tak\u017ce drukowane ze wzorem. Wyst\u0119puj\u0105 r\u00f3wnie\u017c papiery wyt\u0142aczane – najcz\u0119\u015bciej czarne. Spotykane s\u0105 pojedyncze przyk\u0142ady oprawy w ca\u0142\u0105 sk\u00f3r\u0119 (jasno br\u0105zow\u0105 ciel\u0119c\u0105 garbowan\u0105 ro\u015blinnie) lub w papier marmoryzowany (klajstrowy lub olejny), a tak\u017ce t\u0142oczona oprawa z obleczeniem w szare p\u0142\u00f3tno z bordowymi i z\u0142oconymi elementami czy te\u017c oprawy z metalowymi okuciami (guzy, naro\u017cniki). Ok\u0142adziny wszystkich ksi\u0105g stanowi tektura. Niekt\u00f3re sk\u00f3rzane elementy metrykali\u00f3w wzd\u0142u\u017c grzbietu maj\u0105 delikatne zdobienia wykonane liniakiem. Zdarzaj\u0105 si\u0119 barwione jednolicie lub marmoryzowane kraw\u0119dzie bloku ksi\u0119gi. Sporadycznie grzbiety wyko\u0144czone s\u0105 dwubarwnymi kapita\u0142kami maszynowymi. Naci\u0119cia na niekt\u00f3rych oprawach sugeruj\u0105, \u017ce by\u0142y one wi\u0105zane. Zachowa\u0142y si\u0119 \u015bwiadcz\u0105ce o tym fragmenty wi\u0105za\u0144 w postaci p\u0142\u00f3ciennych wielobarwnych ta\u015bm bawe\u0142nianych. Na przodzie oprawy, a czasami r\u00f3wnie\u017c na grzbiecie ksi\u0105g umieszczone s\u0105 naklejki tytularne. Wyci\u0119te w r\u00f3\u017cnych kszta\u0142tach cz\u0119sto maj\u0105 charakter ozdobny. Wykonane s\u0105 z papieru r\u0119cznie czerpanego lub maszynowego, a zapisane s\u0105 atramentem \u017celazowo galusowym. Nielicznie zdarzaj\u0105 si\u0119 naklejki, kt\u00f3rych tre\u015b\u0107 jest wydrukowana. Wsp\u00f3\u0142czesne oznaczenia (nazwa jednostki i jej sygnatura) naniesione zosta\u0142y na grzbiecie ksi\u0105g bia\u0142ym korektorem lub czarnym pisakiem.<\/span><\/h3>\n

Przed pozyskaniem metrykali\u00f3w przez Archiwum Diecezjalne znajdowa\u0142y si\u0119 one w r\u00f3\u017cnych pomieszczeniach co mia\u0142o znacz\u0105cy wp\u0142yw na stan ich zachowania. Zanieczyszczone oprawy, zdeformowane tekturowe ok\u0142adziny, w niekt\u00f3rych ksi\u0119gach wyst\u0119powa\u0142o cz\u0119\u015bciowe odspojenie si\u0119 p\u0142\u00f3tna od ok\u0142adzin, p\u0119kni\u0119cia opraw w przegubie i wiele innych charakterystycznych uszkodze\u0144. Podobnie rzecz mia\u0142a si\u0119 z poszytami i luzami, kt\u00f3re by\u0142y wyra\u017anie zanieczyszczone powierzchownie i strukturalnie. Miejscami wyst\u0119powa\u0142y br\u0105zowe, brunatne i \u017c\u00f3\u0142tawe plamy jak i zacieki r\u00f3\u017cnej wielko\u015bci i r\u00f3\u017cnego pochodzenia. Lokalnie widoczne by\u0142y ekskrementy po owadach. Przed podj\u0119ciem prac przeprowadzono badania aktywno\u015bci mikrobiologicznej wytypowanych dokument\u00f3w. Pomiary ATP wskaza\u0142y brak aktywno\u015bci i w zwi\u0105zku z tym dezynfekcja nie by\u0142a konieczna. Prace konserwatorskie zar\u00f3wno ksi\u0105g, poszyt\u00f3w oraz luz\u00f3w rozpocz\u0119to od mechanicznego oczyszczenia kart i opraw przy u\u017cyciu r\u00f3\u017cnych materia\u0142\u00f3w. Nast\u0119pnie przeprowadzone zosta\u0142y pozosta\u0142e prace, kt\u00f3rych wymaga\u0142y wspomniane obiekty. W przypadku ksi\u0105g wykonano min. scalenie rozpulchnionych grzbiet\u00f3w, kraw\u0119dzi i rozwarstwionych naro\u017cnik\u00f3w tekturowych ok\u0142adzin, a tak\u017ce usuni\u0119cie ich deformacji. Poszyty wymaga\u0142y min. podklejenia przedar\u0107 i ubytk\u00f3w bibu\u0142kami japo\u0144skimi o w\u0142a\u015bciwie dobranej gramaturze i barwie. Wypadaj\u0105ce karty przyszyto do grzbietu ok\u0142adki poszyt\u00f3w ni\u0107mi lnianymi niebielonymi, nast\u0119pnie rozlu\u017anione szycia uporz\u0105dkowano a przerwane nici scalono wi\u0105\u017c\u0105c je sob\u0105. Miejscami niezb\u0119dne by\u0142o dodanie nowych nici lnianych niebielonych o odpowiedniej grubo\u015bci. Konserwacja luz\u00f3w r\u00f3wnie\u017c wymaga\u0142a wielu dzia\u0142a\u0144 np. wyprostowano deformacje i zagi\u0119cia kart poprzez miejscowe ich lekkie nawil\u017canie a nast\u0119pnie prasowanie kauterem przez w\u0142\u00f3knin\u0119 poliestrow\u0105. <\/span><\/h3>\n

Ca\u0142o\u015b\u0107 przeprowadzonych prac da\u0142a bardzo dobre rezultaty r\u00f3wnocze\u015bnie pozostawiaj\u0105c zachowane metrykalia w pe\u0142ni czytelnymi. Zakonserwowane dokumenty zabezpieczono poprzez umieszczenie w specjalistycznych dopasowanych wymiarowo pud\u0142ach ochronnych i teczkach wykonanych z atestowanych materia\u0142\u00f3w. Opracowano r\u00f3wnie\u017c szereg zalece\u0144 dla u\u017cytkownik\u00f3w maj\u0105cych na celu zabezpieczenie metrykali\u00f3w przed dalsz\u0105 destrukcj\u0105 i zewn\u0119trznymi czynnikami niszcz\u0105cymi. Konserwacja wykona\u0142y: mgr Joanna Ogi\u0144ska i mgr Dominika Przybysz \u2013 dyplomowane konserwatorki papieru i sk\u00f3ry z Archiwum Pa\u0144stwowego w Zielonej G\u00f3rze.<\/strong> <\/span><\/h3>\n
\n

Poszyty i luzy przed konserwacj\u0105 i po kons<\/span>e<\/span>rwacji<\/span><\/strong><\/h3>\n

\"\"<\/a> \"\"<\/a><\/h3>\n
\n

Ksi\u0119gi metrykalne przed konserwacj\u0105 i po konserwacji<\/span><\/strong><\/h3>\n

\"\"<\/a> \"\"<\/a><\/h3>\n
\n

Ksi\u0119gi metrykalne przed konserwacj\u0105 i po konserwacji<\/span><\/strong><\/h3>\n

\"\"<\/a> \"\"<\/a><\/p>\n

\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Ksi\u0119gi metrykalne przed konserwacj\u0105 i po konserwacji<\/span><\/strong><\/h3>\n


\n<\/a>\"\"<\/a><\/p>\n

\n

Ksi\u0119gi po konserwacji w specjalnych opakowaniach w magazynie<\/span><\/strong><\/h3>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

 <\/p>\n

\n

Proces konserwacji zwie\u0144czy\u0142a konferencja:<\/span><\/h2>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\"\"<\/a> \"\"<\/a> \"\"<\/a>\"\"<\/a><\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Konserwacja zachowawcza 87 ksi\u0105g metrykalnych z zasobu Archiwum Diecezjalnego w Zielonej G\u00f3rze. Zapraszamy do obejrzenia efekt\u00f3w – poni\u017cej znajduje si\u0119 podsumowanie projektu w ramach konkursu Wspieranie Dzia\u0142a\u0144 Archiwalnych 2025 dofinansowanego przez Naczeln\u0105 Dyrekcj\u0119 Archiw\u00f3w Pa\u0144stwowych. Prace konserwatorskie: Ju\u017c po raz kolejny Archiwum Diecezjalne w Zielonej G\u00f3rze wzi\u0119\u0142o udzia\u0142 w konkursie \u201eWspieranie dzia\u0142a\u0144 archiwalnych 2025\u201d organizowanym…<\/p>\n

Czytaj wi\u0119cej<\/span>+<\/i><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3452,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"ngg_post_thumbnail":0},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/archiwum.diecezjazg.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/3453"}],"collection":[{"href":"https:\/\/archiwum.diecezjazg.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/archiwum.diecezjazg.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archiwum.diecezjazg.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archiwum.diecezjazg.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3453"}],"version-history":[{"count":26,"href":"https:\/\/archiwum.diecezjazg.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/3453\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3530,"href":"https:\/\/archiwum.diecezjazg.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/3453\/revisions\/3530"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archiwum.diecezjazg.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3452"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/archiwum.diecezjazg.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3453"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}