{"id":3257,"date":"2025-02-14T10:38:37","date_gmt":"2025-02-14T09:38:37","guid":{"rendered":"https:\/\/archiwum.diecezjazg.pl\/?page_id=3257"},"modified":"2025-02-14T11:09:23","modified_gmt":"2025-02-14T10:09:23","slug":"konserwacja-trzech-dokumentow-pergaminowych-z-xvii-i-xviii-wieku-z-zasobu-archiwum-diecezjalnego-w-zielonej-gorze","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/archiwum.diecezjazg.pl\/index.php\/konserwacja-trzech-dokumentow-pergaminowych-z-xvii-i-xviii-wieku-z-zasobu-archiwum-diecezjalnego-w-zielonej-gorze\/","title":{"rendered":"Konserwacja trzech dokument\u00f3w pergaminowych z XVII i XVIII wieku z zasobu Archiwum Diecezjalnego w Zielonej G\u00f3rze"},"content":{"rendered":"

Konserwacja trzech dokument\u00f3w pergaminowych z XVII i XVIII wieku z zasobu Archiwum Diecezjalnego w Zielonej G\u00f3rze<\/b><\/span><\/span><\/p>\n

W zasobie Archiwum Diecezjalnego w Zielonej G\u00f3rze znajduj\u0105 si\u0119 trzy pergaminy, kt\u00f3re w 2023 roku poddano konserwacji w ramach realizacji zadania publicznego pod tytu\u0142em: \u201eKonserwacja trzech dokument\u00f3w pergaminowych z XVII i XVIII wieku ze zbioru Archiwum Diecezjalnego w Zielonej G\u00f3rze wraz z opracowaniem i digitalizacj\u0105\u201d. \u015arodki finansowe na realizacj\u0119 powy\u017cszego zadania zosta\u0142y przyznane przez Naczeln\u0105 Dyrekcj\u0119 Archiw\u00f3w Pa\u0144stwowych w Warszawie. <\/span><\/span><\/p>\n

Wytypowane do konserwacji <\/span><\/span>dokumenty pochodz\u0105 kolejno z 1641, 1646 i 1779 roku, a dotycz\u0105 nada\u0144 ko\u015bcielnych na rzecz parafii: pierwszy- w Babimo\u015bcie, drugi – w D\u0105br\u00f3wce Wielkopolskiej i trzeci – w Mi\u0119dzyrzeczu. Zosta\u0142y odnalezione na strychu budynk\u00f3w parafialnych. Jak dot\u0105d nie trafi\u0142y do obiegu naukowego. Ich stan zachowania nie pozwala\u0142 na korzystanie z nich przez badaczy, a tak\u017ce na ich digitalizacj\u0119 lub transkrypcj\u0119. S\u0105 to unikatowe r\u0119kopisy z uwagi na ogromne zniszczenia i straty wojenne terenu pogranicza Dolnego \u015al\u0105ska oraz Wielkopolski. <\/span><\/span> Opr\u00f3cz informacji historycznych zawieraj\u0105 tak\u017ce oryginalne podpisy wystawc\u00f3w i \u015bwiadk\u00f3w. Niew\u0105tpliwie s\u0105 \u017ar\u00f3d\u0142ami przydatnymi zar\u00f3wno historykom regionalistom jak i historykom Ko\u015bcio\u0142a oraz badaczom kancelarii okresu nowo\u017cytnego.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Ka\u017cdy z prezentowanych r\u0119kopis\u00f3w charakteryzuje si\u0119 inn\u0105 technik\u0105 wykonania. Pierwszy z nich ma form\u0119 jednosk\u0142adkowego kodeksu. Sk\u0142ada si\u0119 z o\u015bmiu r\u0119kopi\u015bmiennych kart pergaminowych, wykonanych z pergaminu ciel\u0119cego. Karty zszyto ze sob\u0105 wt\u00f3rnie w sk\u0142adk\u0119 ni\u0107mi lnianymi, oryginalne szycie nie zachowa\u0142o si\u0119. Karty pergaminowe zapisane s\u0105 obustronnie atramentem \u017celazowo-galusowym. <\/span><\/span>R\u0119kopis oprawiony jest w pergamin ciel\u0119cy zdobiony \u015blepymi t\u0142oczeniami. <\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Drugi dokument ma form\u0119 jednosk\u0142adkowego kodeksu. Sk\u0142ada si\u0119 z czterech r\u0119kopi\u015bmiennych kart pergaminowych zapisanych atramentem \u017celazowo-galusowym oraz czterech kart ochronnych i wyklejek wykonanych z papieru r\u0119cznie czerpanego. Karty zosta\u0142y ze sob\u0105 zszyte w sk\u0142adk\u0119 ni\u0107mi lnianymi. R\u0119kopis oprawiony jest w barwiony na czerwono, \u015blepo t\u0142oczony pergamin ciel\u0119cy, naklejony na tekturowe ok\u0142adziny. Dokument by\u0142 pierwotnie wi\u0105zany na dwie pary ta\u015bm jedwabnych, o czym \u015bwiadcz\u0105 zachowane ich niewielkie fragmenty. Dokument by\u0142 prawdopodobnie uwierzytelniony piecz\u0119ci\u0105 woskow\u0105 w puszce metalowej, kt\u00f3ra si\u0119 nie dachowa\u0142a, zachowa\u0142 si\u0119 jedynie fragment b\u0142\u0119kitnego jedwabnego sznura piecz\u0119tnego. <\/span><\/span><\/p>\n

Trzeci r\u0119kopis wykonany jest atramentem \u017celazowo galusowym na pergaminie ciel\u0119cym, zapisanym jednostronnie. Ubogacony jest malowan\u0105 bordiur\u0105, inicja\u0142ami i tekstem pisanym majusku\u0142\u0105. W centraln\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 dekoracji wpleciony jest medalion z wielobarwn\u0105 miniatur\u0105, przedstawiaj\u0105c\u0105 Matk\u0119 Bosk\u0105 z Jezusem. Dokument uwierzytelniony jest czerwon\u0105 piecz\u0119ci\u0105 woskow\u0105 w puszce metalowej bez pokrywy, zawieszon\u0105 na niebieskim sznurze jedwabnym z dekoracyjnymi chwostami. W wosku widoczne s\u0105 dwa, wyt\u0142oczone odciski piecz\u0119tne wystawcy. <\/span><\/span><\/p>\n

Zabytki te zachowane by\u0142y w bardzo z\u0142ym stanie, a charakter i stopie\u0144 ich zniszcze\u0144 by\u0142 do siebie zbli\u017cony. Ich stan zachowania \u015bwiadczy\u0142 o burzliwych losach oraz niew\u0142a\u015bciwym sposobie przechowywania i u\u017cytkowania. Niew\u0105tpliwie by\u0142y one d\u0142ugotrwale umieszczone w niestabilnych warunkach wilgotno\u015bciowo – klimatycznych. <\/span><\/span><\/p>\n

W pierwszym z dokument\u00f3w w wyniku zawilgocenia oraz waha\u0144 temperatury i wilgotno\u015bci pergaminowe karty oraz oprawa uleg\u0142y silnej deformacji. Widoczne by\u0142y \u015blady powa\u017cnego rozleg\u0142ego zalania. W miejscach tych pergamin uleg\u0142 \u017celatynizacji, a w wyniku niekontrolowanego wysychania, skurczowi. W obszarach tych zosta\u0142 zdegradowany mikrobiologicznie. Karty pergaminowe by\u0142y r\u00f3wnie\u017c powa\u017cnie zanieczyszczone powierzchniowo i strukturalnie. Ogl\u0119dziny obleczenia wykaza\u0142y wyst\u0119powanie licznych rdzawych plam oraz nieregularne ubytki powsta\u0142e w wyniku dzia\u0142ania korozji metalu. Miejscami widoczne by\u0142y drobne nieliczne otwory wylotowe powsta\u0142e w skutek \u017cerowania larw owad\u00f3w. Nie przetrwa\u0142o szycie sk\u0142adki z opraw\u0105, w konsekwencji jest ona obecnie oddzielona. Niestety nie zachowa\u0142o si\u0119 tak\u017ce wi\u0105zanie dokumentu.<\/span><\/span><\/p>\n

W drugim dokumencie wyniku niestabilnych warunk\u00f3w klimatycznych karty oraz pergaminowe obleczenie odkszta\u0142ci\u0142o si\u0119. Wszystkie karty oraz obleczenie by\u0142y wyra\u017anie zanieczyszczone powierzchniowo i strukturalnie, z widocznymi zaciekami oraz plamami. Na tylnej karcie ochronnej i wyklejce wyst\u0119powa\u0142y rdzawe plamki po koroduj\u0105cej metalowej puszce piecz\u0119tnej. Kraw\u0119dzie wyklejek by\u0142y zagniecione z wieloma widocznymi przedarciami i ubytkami. Wyklejki i ok\u0142adziny nosi\u0142y \u015blady dzia\u0142alno\u015bci larw owad\u00f3w \u2013 by\u0142y to niewielkie wydr\u0105\u017cone korytarze. Obleczenie w wielu miejscach by\u0142o powierzchniowo przetarte i lokalnie przedarte na kraw\u0119dziach. Gdzieniegdzie wyst\u0119powa\u0142y tak\u017ce niewielkie otwory, powsta\u0142e w wyniku \u017cerowania larw owad\u00f3w. Niestety nie przetrwa\u0142a piecz\u0119\u0107 wraz z puszk\u0105 piecz\u0119tn\u0105 i cz\u0119\u015bci\u0105 jedwabnego sznura, na kt\u00f3rym by\u0142a zawieszona. Ta\u015bmy jedwabne wi\u0105\u017c\u0105ce zachowa\u0142y si\u0119 jedynie w niewielkich fragmentach.<\/span><\/span><\/p>\n

Najwy\u017cszy stopie\u0144 zniszcze\u0144 wykazywa\u0142 trzeci r\u0119kopis. On r\u00f3wnie\u017c w wyniku wahania temperatury i wilgotno\u015bci uleg\u0142 deformacji. Dokument nosi\u0142 \u015blady powa\u017cnego zalania czego dowodem by\u0142 rozleg\u0142y nieregularny zaciek. W miejscu tym d\u0142ugotrwale zawilgocony pergamin uleg\u0142 silnej degradacji mikrobiologicznej (widoczne by\u0142y plamy i naloty grzybowe). W konsekwencji sta\u0142 si\u0119 znacznie os\u0142abiony strukturalnie i mechanicznie. Pergamin w obszarze tym \u0142atwo ulega\u0142 dezintegracji. Powsta\u0142y ubytki i przedarcia, a tak\u017ce silnie utrwalone pionowe zagniecenie. Atramenty zosta\u0142y wymyte, a tym samym tekst sta\u0142 si\u0119 ma\u0142o czytelny.<\/span><\/span><\/p>\n

Pergamin by\u0142 silnie zanieczyszczony powierzchniowo i strukturalnie. Widoczne by\u0142y obszerne plamy t\u0142uszczowe, liczne ekskrementy po owadach i wiele rdzawych \u015blad\u00f3w, pochodz\u0105cych z produkt\u00f3w korozji puszki piecz\u0119tnej. Na ca\u0142ym obszarze pergaminu widnia\u0142o bardzo du\u017co r\u00f3\u017cnej wielko\u015bci brunatnych plam. Piecz\u0119\u0107 woskowa by\u0142a powierzchniowo zabrudzona z niewielkimi ubytkami a puszka metalowa skorodowana. Jedwabny sznur by\u0142y zakurzony i zaplamiony, a jego nici wyp\u0142owia\u0142e, spl\u0105tane i miejscami przerwane. Atramenty s\u0105 cz\u0119\u015bciowo wyblak\u0142e, a w miejscu zalania uleg\u0142y niemal ca\u0142kowitemu wyp\u0142ukaniu. Tekst, jak i jego dekoracyjne elementy, znajduj\u0105cy si\u0119 na linii zagi\u0119\u0107 uleg\u0142 przetarciu. Niestety czerwone inicja\u0142y w miejscu zalanie zosta\u0142y nieodwracalnie uszkodzone \u2013 wyp\u0142ukane lub cz\u0119\u015bciowo utracone wraz z pergaminem. Barwna miniatura jest czytelna, lecz miejscami przetarta.<\/span><\/span><\/p>\n

Celem projektu by\u0142a pe\u0142na konserwacja, zabezpieczenie, opracowanie historyczne oraz udost\u0119pnienie cennych dokument\u00f3w pergaminowych z XVII i XVIII wieku. Przeprowadzone zosta\u0142y niezb\u0119dne prace konserwatorskie i restauratorskie, z poszanowaniem dla substancji zabytkowej, \u015blad\u00f3w dawno\u015bci i patyny. Niniejsze dzia\u0142ania by\u0142y konieczne do zahamowania proces\u00f3w destrukcyjnych niszcz\u0105cych materia\u0142y, z kt\u00f3rych wykonane s\u0105 zabytki. W ramach prac przeprowadzono tak\u017ce badania historyczne dokument\u00f3w. Istotne by\u0142o r\u00f3wnie\u017c przywr\u00f3cenie im walor\u00f3w estetycznych, umo\u017cliwiaj\u0105cych ich ekspozycj\u0119. Dokumenty po konserwacji mog\u0105 by\u0107 bezpiecznie zdigitalizowane, udost\u0119pniane i u\u017cytkowane.<\/span><\/span><\/p>\n

Powa\u017cnym problemem konserwacji by\u0142o zaka\u017cenie mikrobiologiczne r\u0119kopis\u00f3w, os\u0142abienie strukturalne i mechaniczne pergaminu oraz silna ich deformacja. Konserwacja dokument\u00f3w obejmowa\u0142a przede wszystkim takie zabiegi jak: dezynfekcja, oczyszczanie mechaniczne i chemiczne, prostowanie oblecze\u0144 i kart pergaminowych poprzez ich napr\u0119\u017canie, uzupe\u0142nianie ubytk\u00f3w w obleczeniach i tekturowych ok\u0142adzinach, kartach pergaminowych i papierowych, podklejanie przedar\u0107, wzmacnianie strukturalne kart papierowych i ok\u0142adzin, scalanie kolorystyczne powsta\u0142ych uzupe\u0142nie\u0144, rekonstrukcja jedwabnych wi\u0105za\u0144, konserwacja piecz\u0119ci (oczyszczenie chemiczne wosku i metalowej puszki, zabezpieczenia metalu przed korozj\u0105) oraz oczyszczenie chemiczne i scalenie jedwabnego sznura piecz\u0119tnego.<\/span><\/span><\/p>\n

Po zako\u0144czeniu prac konserwatorskich zabytki zosta\u0142y umieszczone w indywidualnych, atestowanych opakowaniach ochronnych, zapewniaj\u0105cych ich w\u0142a\u015bciwe przechowywanie i ekspozycj\u0119. Skany dokument\u00f3w s\u0105 dost\u0119pne w systemie ZoSIA i w serwisie www.szukajwarchiwach.gov.pl<\/a> wraz z ich opracowaniem historycznym. <\/span><\/span><\/p>\n

<\/a> Konserwacja wykona\u0142y: mgr Joanna Ogi\u0144ska i mgr Dominika Przybysz \u2013 dyplomowane konserwatorki papieru i sk\u00f3ry z Archiwum Pa\u0144stwowego w Zielonej G\u00f3rze. Prace trwa\u0142y od lipca 2023 do grudnia 2023 roku.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\"\"<\/a> \"\"<\/a> \"\"<\/a> \"\"<\/a> \"\"<\/a> \"\"<\/a> \"\"<\/a> \"\"<\/a> \"\"<\/a> \"\"<\/a><\/span><\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Konserwacja trzech dokument\u00f3w pergaminowych z XVII i XVIII wieku z zasobu Archiwum Diecezjalnego w Zielonej G\u00f3rze W zasobie Archiwum Diecezjalnego w Zielonej G\u00f3rze znajduj\u0105 si\u0119 trzy pergaminy, kt\u00f3re w 2023 roku poddano konserwacji w ramach realizacji zadania publicznego pod tytu\u0142em: \u201eKonserwacja trzech dokument\u00f3w pergaminowych z XVII i XVIII wieku ze zbioru Archiwum Diecezjalnego w Zielonej…<\/p>\n

Czytaj wi\u0119cej<\/span>+<\/i><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3256,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"ngg_post_thumbnail":0},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/archiwum.diecezjazg.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/3257"}],"collection":[{"href":"https:\/\/archiwum.diecezjazg.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/archiwum.diecezjazg.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archiwum.diecezjazg.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archiwum.diecezjazg.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3257"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/archiwum.diecezjazg.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/3257\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3315,"href":"https:\/\/archiwum.diecezjazg.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/3257\/revisions\/3315"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archiwum.diecezjazg.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3256"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/archiwum.diecezjazg.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3257"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}